­Մի­ջանձ­նային շփում ­ն ե­րի կան­խում կամ նվա­զե­ցում COVID-19-ի տա­րած­ման ռիս­կե­րը նվա­զեց­նե­լու ե­րաշ­խիք է սո­ցի­ա­լա­կան հե­ռա­վո­րու­թյան պարզ պրակ­տի­ կան. գի­տակց­ված վար­քա­գիծ, ո­րը նե­րա­ռում է մի­ջանձ­նային շփու­մից խու­սա­փում և մարդ­կանց միջև ան­հրա­ժեշտ հե­ռա­վո­րու­թյան պահ­պա­նում: Պա­հանջ­վող հե­ռա­վո­րու­թյու­նը կախ­ված է նրա­նից, թե որ­ քան հեշտ է տա­րած­վում վա­րա­կը: Ներ­կա­յումս Ա­ՀԿ-ն22 խոր­հուրդ է տա­լիս պահ­պա­նել մո­տա­վո­րա­պես 3,3 ոտ­նա­չափ (1 մետր) հե­ռա­վո­րու­թյուն, ի­սկ ՀՎԿԿ-ն23՝ 6 ոտ­նա­չափ (մո­տա­վո­րա­պես 1,8 մետր): Հնա­րա­ վո­րու­թյան դեպ­քում, Ը­ՎՄ-նե­րը պետք է սահ­մա­նեն ա­վե­լի մեծ հե­ռա­վո­րու­թյան պահ­պան­ման պա­հանջ: Այ­դու­հան­դերձ, չնա­յած 6 ոտ­նա­չափ հե­ռա­վո­րու­թյու­նը հա­մար­վում է հա­մե­մա­տա­բար ան­վտանգ, վեր­ջերս կա­տար­ված ու­սում ­ն ա­սի­րու­թյուն­նե­րը24 ցույց են տվել, որ հա­զի կամ փռշ­տո­ցի կա­թիլ­նե­րը կա­րող են տա­ րած­վել մինչև 27 ոտ­նա­չափ (ո­ւ թ մետր) հե­ռա­վո­րու­թյամբ ծայ­րա­հեղ պայ­ման­նե­րում: Դա ցույց է տա­լիս, որ բա­ցի սո­ցի­ա­լա­կան հե­ռա­վո­րու­թյան նվա­զա­գույն պա­հանջ­նե­րից, կար­ևոր է նաև, որ բո­լո­րը պահ­պա­նեն շն­չա­ռա­կան հի­գի­ե­նայի և հա­զի հիմ ­ն ա­կան կա­նոն­նե­րը25 (օ­րի­նակ, հա­զա­լու և փռշ­տա­լու ժա­մա­նակ օգ­տա­գոր­ծեն մե­կան­գա­մյա օգ­տա­գործ­ման ան­ձե­ռո­ցիկ­ներ և պատ­շաճ կեր­պով դրան­ցից ա­զատ­վեն), մի­ մյանց մոտ գտն­վե­լիս կրեն դի­մակ­ներ կամ դեմ­քի պաշտ­պա­նու­թյան այլ մի­ջոց­ներ: Դի­մակ­նե­րին ա­ռնչ­վող կոնկ­րետ պա­հանջ­նե­րի վե­րա­բե­րյալ ման­րա­մաս­նե­րը ներ­կա­յաց­ված են ‹‹Ընտ­րու­թյուն­նե­րի և ռե­սուրս­նե­րի պլա­նա­վո­րում›› բաժ­նում: ­Սո­ցի­ա­լա­կան հե­ռա­վո­րու­թյան վե­րա­բե­րյալ պայ­մա­նը դժ­վար կլի­նի ի­րա­գոր­ծել այն դեպ­քում, ե­րբ քվե­ար­ կող­նե­րը փակ տա­րածք­նե­րում ու­նե­նան օգ­նու­թյան կա­րիք, ի­նչ­պես նաև այն ե­րկր­նե­րում, որ­տեղ մար­դիկ ա­վան­դա­բար սո­վոր են սերտ շփ­մա­նը և սահ­մա­նա­փակ ան­ձնա­կան տա­րածք ու­նե­նա­լուն: Այ­դու­հան­դերձ, վա­րա­կի տա­րա­ծու­մը կա­րող է ար­դյու­նա­վետ կեր­պով նվա­զեց­վել, ե­թե մար­դիկ լի­նեն զգոն, տե­ղադր­վեն հե­ռա­վո­րու­թյան պահ­պան­ման ան­հրա­ժեշ­տու­թյան մա­սին հի­շեց­նող ցու­ցա­պաս­տառ­ներ, ի­սկ շեն­քերն ու դրանց կա­հա­վո­րու­մը հնա­րա­վո­րու­թյուն տան խու­սա­փե­լու ո­ւ ղ­ղա­կի մի­ջանձ­նային շփում ­ն ե­րից: Այս ցու­ ցում ­ն ե­րը կա­րող են կի­րառ­վել նաև ը­նտ­րա­տե­ղա­մա­սե­րի աշ­խա­տա­կից­նե­րի վե­րա­պատ­րաստ­ման և ը­նտ­ րող­նե­րի ի­րա­զեկ­ման քա­րո­զար­շավ ­ն ե­րի ժա­մա­նակ: Ման­րա­մաս­նե­րը ներ­կա­յաց­ված են ‹‹Ընտ­րող­նե­րի ի­րա­զե­կում›› բաժ­նում: ­Վա­րակ­ված ան­ձանց կող­մից ը­նդ­հա­նուր օգ­տա­գործ­ման ա­ռար­կա­նե­րի աղ­տոտ­ման ռիս­կե­րի կան­խում կամ նվա­զե­ցում ­ ն­ձը կա­րող է վա­րակ­վել նաև վի­րուս պա­րու­նա­կող մա­կեր­ևույթ­նե­րին կամ ա­ռար­կա­նե­րին, այ­նու­հետև Ա սե­փա­կան բե­րա­նին, քթին և, հնա­րա­վոր է նաև, աչ­քե��րին դիպ­չե­լու ճա­նա­պար­հով, թեև գի­տա­կան շր­ ջա­նակ­նե­րը դա չեն հա­մա­րում որ­պես կո­րո­նա­վի­րու­սի փո­խանց­ման ա­ռաջ­նային ձև: Ռիս­կե­րը մեղ­մե­լու նպա­տա­կով Ը­ՎՄ-նե­րը կա­րող են նվա­զեց­նել օբյեկտ­նե­րին հպ­ման և դրանց օգ­տա­գործ­ման ան­հրա­ ժեշ­տու­թյու­նը՝ հնա­րա­վո­րու­թյան դեպ­քում կի­րա­ռե­լով ան­հպում մե­խա­նիզմ ­ն եր և ա­պա­հո­վել, որ մար­դիկ օգ­տա­գոր­ծեն կամ դիպ­չեն ա­ռար­կա­նե­րին բա­ցա­ռա­պես ախ­տա­հան­ված ձեռ­քե­րով: ՀՎԿԿ-ն և Ա­ՀԿ-ն ա­ռա­ջար­կում են ձեռ­քե­րի ախ­տա­հան­ման հետ­ևյալ եր­կու տար­բե­րակ­նե­րը. • օ­ճառ և ջուր. ձեռ­քե­րը լավ լվա­նալ օ­ճա­ռով և ջրով ա­ռն­վազն 20 վայր­կյան և/­կամ­ • առն­վազն 60 տո­կո­սա­նոց ալ­կո­հո­լային հիմ­քով լու­ծույթ. օգ­տա­գոր­ծել ա­ռն­վազն 60 տո­կո­սա­նոց ալ­կո­հո­լային հիմ­քով լու­ծույթ՝ ձեռ­քերն ու մա­կեր­ևույթ­ներն ախ­տա­հա­նե­լու հա­մար: ­Թեև, մաս­նա­վո­րա­պես, Ա­րևմ­տյան Աֆ­րի­կայի ո­րոշ ե­րկր­նե­րում կի­րառ­վել է նաև քլո­րի լու­ծույթ (0.05 տո­կոս)՝ Է­բո­լա վի­րու­սի դեմ պայ­քա­րի նպա­տա­կով, Ա­ՀԿ-ն խոր­հուրդ չի տա­լիս այն օգ­տա­գոր­ծել ձեռ­քե­րը լվա­նա­լիս՝ ‹‹այդ լու­ծույթն օգ­տա­գոր­ծող­նե­րի և այն պատ­րաս­տող­նե­րի հա­մար դրա ու­նե­ցած հնա­րա­վոր վնաս­նե­րի, ի­նչ­պես նաև ար­ևի լույ­սի կամ ջեր­մու­թյան տակ քլո­րի քայ­քայ­ման պատ­ճա­ -13-