Այլ պե­տա­կան ի­նս­տի­տուտ­նե­րի հետ հա­մա­կար­գային աշ­խա­տանքն ա­ռա­վե­լա­գույնս ար­դյու­նա­վետ և փոխ­շա­հա­վետ դարձ­նե­լու հա­մար Ը­ՎՄ-նե­րը պետք է ա­ռանձ­նա­հա­տուկ ու­շադ­րու­թյուն դարձ­նեն ե­րեք ա­ռանց­քային խն­դիր­նե­րի վրա՝ ան­կախ ը­նտ­րու­թյուն­նե­րի ան­ցկաց­ման հան­գա­ման­քից: Ստորև ներ­կա­յաց­ ված ե­րեք մի­ջո­ցա­ռում­ներն ու­նեն ա­ռանց­քային նշա­նա­կու­թյուն հան­րային ա­ռող­ջա­պա­հա­կան ճգ­նա­ժա­մի պայ­ման­նե­րում ը­նտ­րա­կան գոր­ծըն­թա­ցի կազ­մա­կերպ­ման հա­մար. • Ա­ռող­ջա­պա­հա­կան հա­մա­կար­գի տե­ղի ի­րա­վա­սու մար­մին­նե­րի և փոր­ձա­գետ­նե­րի հետ ի­րա­ կա­նաց­նել հան­րային ա­ռող­ջա­պա­հա­կան ռիս­կե­րի հա­մա­տեղ գնա­հա­տում, ո­րը կնե­րա­ռի բո­լոր ը­նտ­րա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րը և դրանց շր­ջա­նա­կում վա­րա­կի տա­րած­ման ռիս­կե­րը: Դա պետք է ի­րա­կանց­վի ռիս­կե­րի գնա­հատ­ման այն գոր­ծըն­թա­ցին զու­գա­հեռ, ո­րոնք ար­դեն նա­խա­ձեռ­նել են ո­րոշ Ը­ՎՄ-ներ՝ ամ­բող­ջա­կան և թա­փան­ցիկ ը­նտ­րու­թյուն­նե­րի ա­պա­հով­ման նպա­տա­կով (օ­րի­նակ, ը­նտ­րա­կեղ­ծիք­նե­րի, հա­մա­կար­գային մա­նի­պու­լ յա­ցի­ա­նե­րի և չա­րա­շա­հում ­ն ե­րի կան­խում): • Բո­լոր շա­հագր­գիռ կող­մե­րի (օ­րի­նակ, կու­սակ­ցու­թյուն­ներ, քա­ղա­քա­ցի­ա­կան հա­սա­րա­կու­թյան կազ­ մա­կեր­պու­թյուն­ներ (ՔՀԿ), դի­տոր­դա­կան խմ­բեր) հետ խորհր­դատ­վու­թյուն­նե­րի և գնա­հատ­ման ար­դյունք­նե­րի հի­ման վրա մշա­կել ռիս­կե­րի նվա­զեց­ման պլան, ո­րում ման­րա­մասն կներ­կա­յաց­ վեն կա­նո­նա­կար­գե­րում և ըն­թա­ցա­կար­գե­րում ան­հրա­ժեշտ փո­փո­խու­թյուն­նե­րը և այն լրա­ցու­ցիչ նյու­թե­րը, ո­րոնք ան­հրա­ժեշտ կլի­նեն ը­նտ­րու­թյան կազ­մա­կեր­պիչ­նե­րին և այլ շա­հագր­գիռ կող­ մե­րին՝ ի­րեն�� վե­րա­պահ­ված գոր­ծա­ռույթ­ներն ի­րա­կա­նաց­նե­լու հա­մար: Ո­րոշ դեպ­քե­րում կա­րող է դի­տարկ­վել նաև օ­րենսդ­րա­կան փո­փո­խու­թյուն­նե­րի ի­րա­կա­նաց­ման ան­հրա­ժեշ­տու­թյու­նը30: Ը­ՎՄ-նե­րից կա­րող է պա­հանջ­վել նաև ի­րա­զեկ­ման պլա­նի մշա­կում՝ հան­րու­թյա­նը ռիս­կե­րի նվա­ զեց­ման մի­ջո­ցա­ռում ­ն ե­րի մա­սին ի­րա­զե­կե­լու հա­մար: • Ռիս­կե­րի նվա­զեց­ման պլանն ին­տեգ­րել Ը­ՎՄ-նե­րի վե­րա­նա­յած գոր­ծառ­նա­կան պլա­նում: Դա, ա­մե­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ, կպա­հան­ջի ը­նտ­րու­թյուն­նե­րի օ­րա­ցույ­ցի և բյու­ջե­ի վե­րա­նա­յում: I փուլ. նա­խընտ­րա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­ներ ­Ընտ­րու­թյուն­նե­րի և ռե­սուրս­նե­րի պլա­նա­վո­րում ­Դի­տար­կում ­ն եր հե­տաձ­գում ­ն ե­րի և ը­նտ­րա­կան օ­րա­ցույ­ցում ու ի­րա­վա­կան դրույթ­նե­ րում ան­հրա­ժեշտ այլ փո­փո­խու­թյուն­նե­րի վե­րա­բե­րյալ ­ շ­խար­հում COVID-19-ի տա­րած­մա­նը զու­գա­հեռ գրե­թե 60 ե­րկր­ներ և տա­րածք­ներ հայ­տա­րա­րե­ցին հա­մա­ Ա պե­տա­կան կամ տա­րած­քային ը­նտ­րու­թյուն­նե­րի հե­տաձգ­ման մա­սին՝ այն մտա­վա­խու­թյամբ, որ լայ­նա­մասշ­ տաբ ը­նտ­րա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րը կա­րող են ա­րա­գաց­նել վա­րա­կի տա­րած­ման տեմ­պե­րը, և որ Ը­ՎՄ-նե­րը ի վի­ճա­կի չեն լի­նի բա­վա­րար չա­փով մեղ­մել այդ ռիս­կե­րը: Թեև ո­րոշ դեպ­քե­րում այդ հե­տաձ­գում ­ն ե­րը կա­րող են լի­նել լա­վա­գույն լու­ծու­մը՝ ը­նտ­րու­թյան մաս­նա­կից­նե­րին ու կազ­մա­կեր­պիչ­նե­րին պաշտ­պա­նե­լու հա­մար, դրանք կա­րող են ծա­ռայել նաև որ­պես քա­ղա­քա­կան մա­նի­պու­լ յա­ցի­ա­նե­րի և իշ­խա­նու­թյան չա­ րա­շա­հում ­ն ե­րի հնա­րա­վո­րու­թյուն31: Պե­տու­թյան ղե­կա­վար­նե­րը կա­րող են օգ­տա­գոր­ծել հան­րային ա­ռող­ ջա­պա­հա­կան ճգ­նա­ժա­մը որ­պես պատր­վակ ը­նտ­րա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րը կա­սեց­նե­լու հա­մար և ը­նդ­լայ­նել ի­րենց իշ­խա­նու­թյու­նը՝ խարխ­լե­լով ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան սկզ­բունք­նե­րը ստեղծ­ված ծանր պայ­ման­նե­րում: Ե­թե հե­տաձ­գու­մը քա­ղա­քա­ցի­նե­րին պաշտ­պա­նե­լու մի­ակ հնա­րա­վոր լու­ծումն է, ա­պա Ը­ՎՄ-նե­րը և հան­ րային իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը պետք է են­թարկ­վեն ը­նտ­րու­թյուն­նե­րի հե­տաձգ­մա­նը վե­րա­բե­րող ի­րա­վա­կան դրույթ­նե­րին, ա­ռող­ջա­պա­հու­թյան ո­լոր­տի մար­մին­նե­րի և ը­նտ­րա­կան գոր­ծըն­թա­ցում ներգ­րավ­ված ան­ձանց -15-