հետ հա­մա­տեղ մշա­կեն ռիս­կե­րի գնա­հատ­ման և դրանց նվա­զեց­մանն ո­ւ ղղ­ված պլան­ներ՝ ա­վե­լի ո­ւ շ փու­ լում ը­նտ­րու­թյուն­ներն ան­ցկաց­նե­լու վե­րա­բե­րյալ, հնա­րա­վո­րու­թյան դեպ­քում՝ սահ­մա­նեն ը­նտ­րու­թյուն­նե­րի ան­ցկաց­ման նոր ժամ­կետ­ներ, հան­րու­թյա­նը ներ­կա­յաց­նեն հիմ ­ն ա­վո­րում ­ն եր ի­րենց ո­րո­շում ­ն ե­րի վե­րա­բե­ րյալ և ի­րա­զե­կեն այն գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի մա­սին, ո­րոնք նա­խա­ձեռ­նե­լու են հան­րային ա­ռող­ջա­պա­հա­կան ռիս­կե­րը նվա­զեց­նե­լու նպա­տա­կով ը­նտ­րա­կան գոր­ծըն­թա­ցում նե­րառ­ված բո­լոր կող­մե­րի հա­մար: ­Դի­տար­կում ­ն եր ը­նտ­րու­թյուն­նե­րի ժամ­կետ­նե­րի վե­րա­բե­րյալ Ընտ­րու­թյուն­նե­րի ան­ցկաց­ման օ­րը կամ ժա­մա­նա­կային մի­ջա­կայ­քը սահ­մա­նե­լիս՝ պետք է հաշ­վի ա­ռն­վեն բազ­մա­թիվ գոր­ծոն­ներ, նե­րա­ռյալ՝ ե­ղա­նա­կային պայ­ման­նե­րը: Ը­նտ­րու­թյուն­նե­րը կա­րող են նշա­նակ­վել, օ­րի­նակ, ա­վե­լի մեղմ ջեր­մաս­տի­ճա­նով կամ ա­վե­լի քիչ տե­ղում ­ն ե­րով ու­ղեկց­վող ե­ղա­նակ­նե­րին, որ­պես­զի ը­նտ­րող­նե­րը հնա­րա­վո­րու­թյուն ու­նե­նան հա­վաք­վել բաց ե­րկն­քի տակ և խու­սա­փեն փակ տա­րածք­նե­ րում կու­տա­կում ­ն ե­րից: Այն դեպ­քում, ե­րբ հի­վան­դու­թյուն­նե­րը փո­խանց­վում են այն­պի­սի վեկ­տոր­նե­րով, ի­նչ­պի­սիք են մո­ծակ­նե­րը կամ այլ մի­ջատ­նե­րը, ա­պա իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը պետք է հաշ­վի առ­նեն նաև այդ վեկ­տոր­նե­րի ա­ռա­վել ակ­տիվ շր­ջա­նը: Օ­րի­նակ, հար­բու­խի վա­րակն ա­վե­լի բարձր ջեր­մաս­տի­ճա­նի դեպ­քում նա­հան­ջում է: 2003թ. սուր շն­չա­ռա­կան հա­մախ­տա­նի­շի (SARS) տա­րա­ծու­մը ևս նվա­զեց բարձր ջեր­մաս­տի­ճա­նի պայ­ման­նե­րում: Թեև Մի­ա­ցյալ Նա­հանգ­նե­րում և Եվ­րո­պա­յում ո­րոշ փոր­ձա­գետ­ներ ա­կն­ կա­լում են COVID-19-ի տեմ­պե­րի ո­րո­շա­կի նվա­զում ա­վե­լի տաք, խո­նավ ե­ղա­նա­կային պայ­ման­նե­րում32, դեռևս հս­տակ չէ, թե որ­քան զգա­լի կլի­նի նվազ­ման աս­տի­ճա­նը: Բա­ցի այդ, հի­վան­դու­թյան տա­րա­ծու­մը Հա­րա­վային կի­սագն­դում ցույց է տա­լիս, որ բարձր ջեր­մաս­տի­ճա­նը դեռևս բա­վա­րար չէ կո­րո­նա­վի­րու­սի տա­րա­ծու­մը զս­պե­լու հա­մար: Ընտ­րու­թյուն­նե­րի և ը­նտ­րա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րի ժամ­կետ­նե­րի վե­րա­բե­րյալ ո­րո­շում կա­յաց­նե­լիս՝ պետք է հաշ­վի առ­նել նաև հի­վան­դու­թյան տա­րած­ման տեմ­պե­րը: COVID-19 հա­մա­վա­րա­կի դեպ­քում Ա­ՀԿ-ն ա­ռանձ­ նաց­րել է տա­րած­ման սցե­նար­նե­րի 4 կա­տե­գո­րի­ա33. 1) ոչ մի դեպք, 2) ե­զա­կի դեպ­քեր, 3) դեպ­քե­րի կլաս­ տեր­ներ, 4) ներ­հա­մայն­քային տա­րա­ծում: Վեր­ջինս ա­��ա­վել բարդ կա­տե­գո­րի­ա է, քան­զի այն են­թադ­րում է բազ­մա­թիվ չփոխ­կա­պակց­ված կլաս­տեր­նե­րի հայտ­նա­բե­րում ե­րկ­րի տար­բեր հատ­ված­նե­րում: Վա­տա­գույն սցե­նար­նե­րի դեպ­քում կա­ռա­վա­րու­թյան նա­խա­ձեռ­նած մի­ջո­ցա­ռում ­ն ե­րը, ի­նչ­պի­սիք են, օ­րի­նակ, պար­ տա­դիր մե­կու­սա­ցու­մը և ճա­նա­պար­հոր­դա­կան խիստ սահ­մա­նա­փա­կում ­ն ե­րը, կա­րող են առ­կա կար­գով ը­նտ­րու­թյուն­նե­րը դարձ­նել ոչ կեն­սու­նակ: ԸՎՄ-նե­րը պետք է հաշ­վի առ­նեն նաև ի­րենց ե­րկ­րում կամ տա­րած­քում հի­վան­դու­թյան բռնկ­ման փու­լը: Հիմն­վե­լով գրանց­ված դեպ­քե­րի ա­ճի հե­տագ­ծի վե­րա­բե­րյալ ստաց­ված տվյալ­նե­րի ար­ժա­նա­հա­վու­թյան վրա՝ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը կա­րող են պատ­կե­րա­ցում կազ­մել, թե ա­րդյոք հի­վան­դու­թյունն ու­նի ա­ճի մի­տում, կա­յուն է, թե նվա­զում է: Թեև այդ փո­փո­խա­կանն ի­նք­նին չի կա­րող ե­րաշ­խա­վո­րել ը­նտ­րու­թյուն­նե­րի ան­ վտան­գու­թյու­նը, քան­զի կա­րող են ա­ռա­ջա­նալ հի­վան­դու­թյան նոր օ­ջախ­ներ, սա­կայն կա­յուն և նվա­զող թվերն ա­պա­հո­վում են ը­նտ­րու­թյուն­նե­րի ան­ցկաց­ման ա­ռա­վել լա­վա­տե­սա­կան սցե­նար­ներ: ­Վեր­ջա­պես, պետք է հաշ­վի առ­նել նաև ը­նտ­րու­թյուն­նե­րի ան­ցկաց­ման պա­հին ե­րկ­րի ա­ռող­ջա­պա­հա­կան հա­մա­կար­գի կա­ռուց­վածքն ու նե­րու­ժը և հի­վան­դա­նոց­նե­րի ծան­րա­բեռն­վա­ծու­թյան ա­կն­կալ­վող աս­տի­ճա­նը: Ե­թե հի­վան­դա­նոց­նե­րի մահ­ճա­կալ­նե­րի և թո­քե­րի ար­հես­տա­կան օ­դա­փոխ­ման սար­քե­րի թվի պա­հան­ջար­ կը հաս­նի հնա­րա­վոր ա­ռա­վե­լա­գույ­նին, ա­պա ը­նտ­րու­թյուն­նե­րի ան­ցկա­ցու­մը կա­րող է գեր­ծան­րա­բեռ­նել ա­ռող­ջա­պա­հա­կան հա­մա­կար­գը և այն մո­տեց­նել կոր­ծան­ման՝ չհաշ­ված նաև ը­նտ­րա­տա­րածք­ներ ան­հա­ տա­կան պաշտ­պա­նիչ մի­ջոց­նե­րի մա­տա­կա­րա­րում ­ն ե­րը: -16-