ՀԻՄ­ՆԱ­ԿԱՆ Ա­ՐԴՅՈՒՆՔ­ՆԵՐ ԵՎ Ա­ՌԱ­ՋԱՐ­ԿՈՒԹՅՈՒՆ­ՆԵՐ ­Ընդ­հա­նուր դի­տար­կում ­ն եր COVID-19-ի շր­ջա­նում հան­րային ա­ռող­ջա­պա­հա­կան ռիս­կե­րի նվա­զեց­ման վե­րա­բե­րյալ ­Մի­ջանձ­նային և ան­հատ­նե­րի ու վի­րու­սային կա­թիլ­նե­րի ու ֆո­միտ­նե­րի միջև ո­ւ ղ­ղա­կի շփում ­ն ե­րը կա­րող են տե­ղի ու­նե­նալ ը­նտ­րա­կան գոր­ծըն­թա­ցի տար­բեր փու­լե­րում՝ հան­գեց­նե­լով հա­մա­վա­րա­կի հնա­րա­վոր տա­րած­մա­նը: Լի­բե­րի­ա­յում Է­բո­լայի բռնկ­ման վե­րա­բե­րյալ IFES-ի կա­տա­րած վեր­լու­ծու­թյան ար­դյուն­քում ա­ռանձ­նաց­վել են ը­նտ­րա­կան գոր­ծըն­թա­ցի 40 դր­վագ՝ կապ­ված մարդ­կանց կու­տա­կում ­ն ե­րի և ը­նդ­հա­նուր ա­ռար­կա­նե­րի օգ­տա­գործ­ման հետ՝ այդ­պի­սով մե­ծաց­նե­լով հի­վան­դու­թյան տա­րած­ման ռիս­կե­րը: Այդ ը­նդ­ հա­նուր փո­խազ­դե­ցու­թյուն­նե­րը չեն սահ­մա­նա­փակ­վում մի­այն ը­նտ­րու­թյուն­նե­րի օ­րով: Դրանք տե­ղի են ու­նե­նում ը­նտ­րա­կան ցիկ­լի բո­լոր փու­լե­րում: ­Հաշ­վ�� առ­նե­լով կո­րո­նա­վի­րու­սի փո­խանց­ման յու­րա­հա­տուկ մե­թոդ­նե­րը, հա­ջորդ բա­ժին­նե­րում քն­նարկ­ վող բո­լոր ցու­ցում ­ն երն ու ա­ռա­ջար­կու­թյուն­նե­րի նպա­տակն է­՝ • ­Կան­խել կամ նվա­զեց­նել մի­ջանձ­նային շփում ­ն ե­րը • ­Կան­խել կամ նվա­զեց­նել վա­րա­կա­կիր ան­ձանց կող­մից ը­նդ­հա­նուր օգ­տա­գործ­ման ա­ռար­կա­նե­րի աղ­տո­տու­մը • Կան­խել կամ նվա­զեց­նել ան­հատ­նե­րի փո­խազ­դե­ցու­թյունն աղ­տոտ­ված ա­ռար­կա­նե­րի հետ­ Իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը պետք է ամ­բող­ջա­պես պլա­նա­վո­րեն ը­նտ­րա­կան գոր­ծըն­թա­ցը և հաշ­վի առ­նեն վե­րոն­ շյալ բո­լոր ե­րեք խն­դիր­նե­րը, քան­զի որ­քան շատ են նա­խազ­գու­շա­կան մի­ջոց­նե­րը, այն­քան քիչ են ռիս­կե­ րը: Մի­ա­ժա­մա­նակ, Ը­ՎՄ-ներն ու­նեն սահ­մա­նա­փակ ժա­մա­նակ և ռե­սուրս­ներ՝ ան­հրա­ժեշտ մի­ջոց­նե­րի ձեռք­բեր­ման և ը­նտ­րա­կան գոր­ծըն­թա­ցում նոր ըն­թա­ցա­կար­գե­րի ներ­մուծ­ման հա­մար: Ո­ւս­տի, ռիս­կե­րի նվա­զեց­մանն ո­ւ ղղ­ված ջան­քե­րը պետք է կազ­մեն ռե­սուրս­ներն օպ­տի­մա­լաց­նե­լու հա­մընդգր­կուն ռազ­մա­ վա­րու­թյան մաս՝ հիմն­ված կոնկ­րետ մի­ջա­վայ­րում COVID-19-ի ռիս­կե­րի գնա­հատ­ման վրա: Ար­դյու­նա­վետ կի­րառ­ման դեպ­քում այդ մի­ջոց­նե­րը կա­րող են զգա­լի­ո­րեն նվա­զեց­նել հի­վան­դու­թյան տա­րած­ման ռիս­ կե­րը և ող­ջա­միտ կեր­պով մեղ­մել ը­նտ­րա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րի ժա­մա­նակ մարդ­կանց շր­ջա­նում վա­րա­կի նկատ­մամբ առ­կա վա­խը: Հա­կա­ռակ դեպ­քում, կա­րող է ար­ձա­նագր­վել մաս­նակ­ցու­թյան ցու­ցա­նի­շի կտ­րուկ նվա­զում և ա­ռա­ջա­նալ ը­նտ­րա­կան ար­դյունք­նե­րի լե­գի­տի­մու­թյան խն­դիր: ­Ռիս­կե­րի նվա­զեց­մանն ո­ւղղ­ված ջան­քե­րը պետք է կազ­մեն ռե­սուրս­ներն օպ­տի­մա­լաց­նե­լու հա­մընդգր­կուն ռազ­մա­վա­րու­թյան մաս՝ հիմն­ված կոնկ­ րետ մի­ջա­վայ­րում COVID-19-ի ռիս­կե­րի գնա­հատ­ման վրա: -12-